O kondycję skóry oraz okrywy włosowej psów i kotów trzeba dbać przede wszystkim „od wewnątrz”, zapewniając zwierzęciu prawidłowo zbilansowaną dietę oraz czuwając nad ogólnym stanem zdrowia pacjenta. Warto jednak pamiętać, że nieprawidłowo prowadzone działania pielęgnacyjne mogą również mieć znaczący wpływ na wygląd skóry i sierści zwierzęcia.

Streszczenie
O kondycję skóry oraz okrywy włosowej psów i kotów trzeba dbać przede wszystkim „od wewnątrz”, zapewniając zwierzęciu prawidłowo zbilansowaną dietę oraz czuwając nad ogólnym stanem zdrowia pacjenta. Warto jednak pamiętać, że nieprawidłowo prowadzone działania pielęgnacyjne mogą również mieć znaczący wpływ na wygląd skóry i sierści zwierzęcia.
Słowa kluczowe
kondycja skóry i okrywy włosowej, niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, regularne wyczesywanie, kąpiele, emolienty, humektanty
Abstract
The general condition of dog’s or cat’s skin and coat are good indicators of their health and should be taken care of predominately from the „inside”, by feeding high quality, well balanced diet and controlling general health of the animal. But it should be remembered that unskilful or too frequent grooming/bathing may deteriorate the skin and hair coat quality to a great extent.
Keywords
skin condition, unsaturated fatty acids, regular brushing, bathing, emollients, humectants

Jak wiadomo, kondycja skóry i okrywy włosowej odzwierciedla stan zdrowia zwierzęcia. Oprócz statusu zdrowotnego, czynnikiem mającym ogromne znaczenie dla utrzymania pięknej, lśniącej sierści i zdrowej skóry jest oczywiście odpowiednia dieta.

Właściciele psów i kotów często zadają pytania dotyczące potrzeby wzbogacania diety o suplementy „o profilu dermatologicznym”, które miałyby zapewniać ich czworonogom najlepszą możliwą jakość włosa. Tego rodzaju suplementy u większości zwierząt żywionych wysokiej jakości gotowymi karmami z reguły są zbędne. Inaczej sytuacja może przedstawiać się w przypadku psa czy kota żywionego karmą domową lub karmą komercyjną niższej jakości. Wówczas, aby zachować zdrowy wygląd skóry i okrywy włosowej, może pojawić się konieczność uzupełnienia w diecie określonych składników odżywczych o strategicznym dla skóry znaczeniu. Zwiększona podaż takich składników może być również konieczna w pewnych okresach życia zwierzęcia, np. u suk i kotek po okresie laktacji lub (obok leczenia podstawowego) w przebiegu określonych chorób – jak np. niewydolność trzustki czy choroba zapalna jelit – którym towarzyszą wielokierunkowe zaburzenia wchłaniania. Odrębną kategorią są oczywiście pacjenci, u których występują dermatozy wywoływane niedoborem określonego składnika pokarmowego, np. cynku (dermatozy cynkozależne) lub witaminy A (dermatoza reagująca na leczenie witaminą A).

Oprócz diety i statusu zdrowotnego na wygląd skóry i włosa w istotnym stopniu mogą wpływać zabiegi pielęgnacyjne, zwłaszcza jeśli są one prowadzone w niewłaściwy sposób. W codziennej praktyce nieraz stajemy przed koniecznością odpowiedzi na pytania zadawane przez właściciela psa czy kota na temat szeroko pojętych zabiegów pielęgnacyjnych: czy psa należy kąpać? Jak często i w czym należy kąpać psa? Czy i jak często wyczesywać zwierzę? Czy trzeba czyścić psu uszy? Dysponując dogłębną wiedzą na temat prawidłowej budowy i funkcjonowania aparatu powłokowego ciała zwierząt, powinniśmy potrafić udzielić klientowi wielu cennych porad i podpowiedzi w tym zakresie.

Żywienie

Skóra jest największym narządem w organizmie i, żeby zachować jej zdrowy wygląd, należy dostarczać zwierzęciu odpowiednio zbilansowaną karmę zawierającą wysokiej jakości białka, tłuszcze, minerały i witaminy, a jednocześnie zapewniającą odpowiednią ilość kalorii, która jest w stanie pokryć zapotrzebowanie energetyczne danego osobnika. Składnikami diety, mającymi najistotniejszy wpływ na jakość włosa i skóry, są proteiny i kwasy tłuszczowe. Duże znaczenie mają również cynk, witamina A oraz biotyna.

Proteiny

Proteiny i aminokwasy dostarczają produktów niezbędnych do procesu keratynizacji, pigmentacji i wzrostu włosa. Włosy niemal w 100% zbudowane są z białka, a proces rogowacenia pochłania 25-30% dziennego zapotrzebowania zwierzęcia na ten składnik pokarmowy. Powyższe fakty dowodzą, jak ogromne znaczenie dla kondycji skóry i sierści mają zawarte w pożywieniu proteiny. Najważniejszymi aminokwasami warunkującymi prawidłowy wygląd skóry są arginina, glutamina oraz cysteina. Z kolei określone aminokwasy aromatyczne (fenyloalanina, tryptofan i tyrozyna) są kluczowe dla barwy włosa (wynika to z faktu, że fenyloalanina metabolizowana jest do tyrozyny, będącej z kolei prekursorem melaniny). W obecnych czasach u psów i kotów rzeczywiste niedobory żywieniowe dotyczące białka, na szczęście zdarzają się niezmiernie rzadko (mogą pojawić się np. u kociąt jedzących karmę przeznaczoną dla psów). Zawartość białka, zarówno w karmach gotowych, jak i domowych, zazwyczaj jest wystarczająca, a zatem w przypadku większości zwierząt nie ma konieczności suplementowania protein w ich codziennej diecie. Drastycznym przykładem choroby skóry, w przebiegu której dochodzi do spadku poziomów aminokwasów nawet do 1/3 ich prawidłowych wartości, jest zespół wątrobowo-skórny (inaczej: powierzchowne martwicowe zapalenie skóry, martwicowy rumień wędrujący, metaboliczna martwica naskórka). Wówczas jednym z najważniejszych elementów terapii jest oczywiście suplementacja aminokwasów.

Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe

Wykazano, że zbyt niska zawartość tłuszczu w diecie zwierzęcia (< 5% suchej masy podawanej karmy) odbija się negatywnie na jakości okrywy włosowej i przejawia się suchością skóry. Najistotniejszą rolę wśród substancji lipidowych odgrywają kwasy tłuszczowe, które jako kluczowy składnik błon komórkowych i substrat konieczny do produkcji wydzieliny łojowej, decydują o połysku włosa i (wraz z odpowiednim nawodnieniem) o „gładkości” skóry. NNKT – Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe (ang. EFA – Essential Fatty Acids) nie mogą być syntetyzowane przez organizm psa ani kota, dlatego też muszą być dostarczane wraz z pokarmem. Najważniejszymi NNKT są kwas linolowy omega-6 oraz kwas α-linolenowy omega-3, a w przypadku kotów również kwas arachidonowy omega-6 (koty, w przeciwieństwie do psów, ze względu na zbyt niski poziom Δ-6 desaturazy nie mają zdolności biotransformacji kwasu linolowego do kwasu arachidonowego). NNKT ograniczają przeznaskórkową utratę wody (transepidermal water loss) i biorą udział w utrzymaniu odpowiedniej przepuszczalności bariery naskórkowej (decydując o spójności warstwy rogowej naskórka). Kwas arachidonowy reguluje procesy proliferacyjne w obrębie naskórka. Mechanizm działania przeciwzapalnego NNKT wynika z modyfikowania przez nie przemian kwasu arachidonowego, a przez to regulacji wytwarzania określonego spektrum leukotrienów i prostaglandyn. Każda, nawet najmniejsza zmiana fizjologicznej proporcji kwasów tłuszczowych w naskórku, przekłada się na zmiany w wyglądzie (i funkcjonowaniu) skóry, co klinicznie możemy obserwować np. jako gładkość lub szorstkość skóry.

Niedobory NNKT u psów i kotów nie zdarzają się często, ale niekiedy mogą pojawić się u osobników żywionych dietą domową lub karmami komercyjnymi, które były przez dłuższy czas nieprawidłowo przechowywane. Tego rodzaju diety mogą zawierać zbyt mało antyoksydantów, takich jak witamina E, co skutkuje uruchomieniem procesów jełczenia.

Do niedoboru NNKT może dochodzić także u pacjentów cierpiących na choroby jelit przebiegające z zaburzeniami wchłaniania, na zewnątrzwydzielniczą niewydolność trzustki, jak również przewlekłą niewydolność wątroby. Żeby u dorosłego osobnika wystąpiły kliniczne objawy niedoboru kwasów tłuszczowych, musi minąć nawet kilka miesięcy. Na początku pojawiają się drobne łuski i utrata połysku włosa, a w miarę trwania procesu skóra ulega zliszajowaceniu, pojawia się łojotok tłusty (zwłaszcza dotyczący uszu, przestrzeni międzypalcowych i okolic wyprzeniowych). Na poziomie histologicznym obserwuje się: hiperplazję naskórka, nadmierne rogowacenie (z para- lub ortokeratozą) oraz pogrubienie warstwy ziarnistej naskórka.

Nawet jeśli u psa lub kota nie stwierdza się ewidentnych niedoborów NNKT, można je suplementować, ponieważ zawsze wpływają one bardzo korzystnie na kondycję skóry i okrywy włosowej. Istnieje kilka możliwych sposobów dostarczania zwierzęciu NNKT. Pierwszym (często najmniej kosztownym) jest dodatek do codziennego pożywienia naturalnych źródeł NNKT (np. oleju słonecznikowego lub oleju z krokosza barwierskiego, które zawierają aż 70-80% kwasu linolowego omega-6, ryb czy siemienia lnianego). Drugą możliwością są suplementy diety zawierające NNKT, a kolejną – karmienie zwierzęcia specjalistycznymi karmami weterynaryjnymi bogatymi w NNKT. Ważne, że w każdym z tych przypadków należy uzbroić się w cierpliwość, ponieważ na efekty doustnej suplementacji NNKT trzeba czekać co najmniej 2 miesiące (czas niezbędny do wbudowania się tych związków w błony komórkowe). W przypadku żywienia zwierzęcia karmami bogatymi w NNKT, ze względu na wspomniane już potencjalne ryzyko jełczenia, kluczowe są odpowiednie warunki przechowywania. Karmy tego typu powinny być przechowywane w temperaturze pokojowej bez bezpośredniego dostępu światła, a po otwarciu podawane nie dłużej niż przez 30 dni.

Przykładami suplementów diety zawierających NNKT jest Redonyl (firmy Dechra) czy Coatex (firmy Fenixvet). Pierwszy, oprócz NNKT, zawiera poddany ultramikronizacji palmitoiloetanolamid (PEA) oraz biotynę. PEA wykazuje właściwości łagodzące i wspomaga funkcje komórek tucznych skóry. Biotyna (witamina H) jest koenzymem biorącym udział w metabolizmie niezbędnych dla skóry i włosów aminokwasów. Jest ona również konieczna do syntezy kwasów tłuszczowych. W preparacie Fenixvet z kolei, oprócz NNKT, których źródłem jest tu mieszanina oleju z ogórecznika i oleju z ryb, znajdują się witaminy E, A oraz D3.

Wykazano, że niektóre składniki diety potęgują korzystny wpływ NNKT na skórę. Do czynników tych należy wspomniana już biotyna. Kolejnym takim czynnikiem jest cynk, niezbędny do prawidłowych przemian kwasów tłuszczowych, a także do transformacji jądrzastych komórek warstwy podstawnej naskórka w bezjądrzaste łuseczki warstwy rogowej (stąd niedobory cynku na poziomie histologicznym skutkują parakeratozą).

Alternatywą doustnej suplementacji NNKT są dostępne w lecznictwie małych zwierząt produkty zawierające NNKT i lipidy w formie spot-on. Dzięki formule spot-on preparaty te z miejsca aplikacji rozprzestrzeniają się po całej skórze zwierzęcia, akumulują się w mieszkach włosowych i gruczołach łojowych, a następnie stopniowo uwalniają. Przykładami preparatów tego typu są Essential 6 Spot-On (firmy Dermoscent) czy Allerderm Spot-On (firmy Virbac). Ich zadaniami, podobnie jak suplementów doustnych, są wspomaganie lub odbudowa bariery naskórkowej, regulowanie przeznaskórkowej utraty wody i przywrócenie odpowiedniego poziomu nawilżenia skóry. Według producenta Essential 6 Spot-On zaspokaja dzienne zapotrzebowanie na NNKT, ogranicza wypadanie sierści i sprawdza się u psów zarówno z przesuszoną, jak i przetłuszczającą się skórą oraz matową, łamliwą sierścią. Natomiast preparat Allerderm Spot-On to emulsja stanowiąca połączenie ceramidów, kwasów tłuszczowych i cholesterolu, podobne do fizjologicznego składu lipidów naskórka. Co ciekawe, preparat, zgodnie z informacjami zawartymi w ulotce, oprócz wspomagania funkcji mechanicznej bariery naskórka, ogranicza przyleganie mikroorganizmów do powierzchni naskórka, wspomagając fizjologiczne właściwości przeciwbakteryjne skóry.

Działania pielęgnacyjne

W warunkach prawidłowych okrywa włosowa powinna być błyszcząca i gładka, a skóra elastyczna i czysta. Niestety nie zawsze tak się dzieje i nawet u zwierzęcia zdrowego, żywionego odpowiednio zbilansowaną dietą, sierść bywa szorstka, łamliwa, a skóra jest przesuszona lub przetłuszcza się. Warto wówczas przyjrzeć się bliżej, jak wyglądają zabiegi pielęgnacyjne, którym poddawane jest zwierzę. Ma to szczególne znaczenie w przypadku ras długowłosych lub osobników biorących regularny udział w wystawach zwierząt, które czasami „padają ofiarą” wygórowanych ambicji swych właścicieli i są skazane na zbyt częste oraz nie zawsze właściwie prowadzone „upiększanie”.

Fizjologicznie na powierzchni skóry psa i kota codziennie gromadzą się: produkty wydzielania gruczołów łojowych, złuszczone keratynocyty, bakterie, drożdżaki, zanieczyszczenia ze środowiska, pyłki, zarodniki pleśni itp. Nadmiar tych czynników może powodować podrażnienia skóry i sprzyjać rozwojowi wtórnych zakażeń. Mechaniczne oczyszczanie, a zwłaszcza regularne wyczesywanie zwierzęcia, powinno być zatem nieodłączną składową procesu dbania o kondycję skóry i okrywy włosowej. Ponadto jeśli skóra i włosy zwierzęcia zostaną zaniedbane, może to nasilać lub wyzwalać istniejące w fazie podostrej choroby skóry.

Wyczesywanie

Regularne wyczesywanie umożliwia usunięcie nadmiaru wypadających włosów i martwych komórek z powierzchni skóry oraz pozwala na rozprowadzenie naturalnego płaszcza lipidowego wzdłuż łodyg włosowych. Wyczesywanie pomaga zachować sierść w czystości i zmniejsza ryzyko tworzenia się kołtunów i spilśniania się okrywy włosowej. Ponadto usuwanie kołtunów i starego podszerstka umożliwia zwierzęciu efektywniejszą termoregulację. Częstotliwość i sposób wyczesywania warunkowane są rodzajem sierści.

Psy z długą jedwabistą sierścią lub kręconym włosem na ogół wymagają codziennego wyczesywania, ponieważ zapobiega to splątywaniu i spilśnianiu się sierści, szczególnie za małżowinami usznymi, w okolicach dołów pachowych oraz na tylnych powierzchniach kończyn miednicznych. Psów krótkowłosych nie trzeba czesać aż tak często, ale warto pamiętać, że wyczesywanie znacząco zmniejsza ilość sierści w domu, a co ważniejsze − redukuje liczbę zlizywanych i połykanych przez zwierzę włosów. Psy z włosem krótkim i gładkim (np. whippet, chihuahua, bokser) wystarczy wyczesywać raz w tygodniu, posługując się najpierw szczotką gumową, a następnie szczotką z naturalnego włosia. Psy posiadające długą, jedwabistą sierść, takie jak yorkshire terrier, shih tzu czy owczarek collie, wymagają codziennego wyczesywania najpierw szczotką drucianą, a następnie szczotką z naturalnego włosia.

Linienie

W przypadku niektórych ras występuje znacząca przewaga włosów anagenowych, w związku z czym zjawisko linienia jest u nich szczątkowe. Takie psy wymagają regularnych wizyt w psich salonach piękności w celach podcinania włosów. Z kolei przedstawiciele ras syberian husky, alaskan malamut i retriever odznaczają się grubą okrywą włosową, składającą się z włosów okrywowych i podszerstka. W tej grupie obserwuje się dwa intensywne cykle linienia (późna wiosna i późna jesień), w czasie których większość podszerstka ulega wymianie. U wielu psów krótkowłosych brak wyraźnego podszerstka i u tych osobników linienie może występować niemal przez cały rok.

Niezależnie od rodzaju włosa należy poradzić właścicielowi zwierzęcia, aby codziennie przeglądał swego czworonoga pod kątem obecności rzepów, kłosów traw, ektopasożytów, takich jak pchły czy kleszcze, oraz wszelkich uszkodzeń skóry.

Kąpiele

W przypadku zdrowego psa częstotliwość kąpieli jest uzależniona od jakości włosa i pojawiania się ewentualnego nieprzyjemnego zapachu. Niektóre psy i większość kotów mogą przez długi czas obejść się bez kąpieli, pod warunkiem, że ich sierść będzie regularnie wyczesywana (szczotkowana). Przeciwieństwem są psy z chorobami skóry, wymagające na ogół jak najczęstszych kąpieli. Teoretycznie również koty z zaburzeniami dermatologicznymi powinny być poddawane kąpielom leczniczym, ale z oczywistych względów większość kocich pacjentów nie toleruje tego rodzaju terapii.

Dobry szampon powinien: usuwać zabrudzenia i wydzielinę łojową, pozostawiać sierść miękką w dotyku, błyszczącą i łatwą do rozczesania, dobrze się pienić, łatwo spłukiwać i nie pozostawać na skórze. Nowoczesne szampony i pielęgnacyjne produkty weterynaryjne tworzone są w oparciu o znajomość fizjologii warstwy rogowej naskórka, co w dużym stopniu ogranicza ich efekt wysuszający. Najczęściej szampony tworzone są na bazie detergentów (syntetycznych surfaktantów), mających zdolność emulgacji, rozpuszczania i dyspersji tłuszczów, brudu i kruszywa komórkowego. Jeśli stosuje się szampon na bazie mydła, warto pamiętać, że lepiej sprawdzi się on w przypadku wody miękkiej niż twardej (na sierści zwierzęcia może pozostać wówczas film wapniowy lub magnezowy, widoczny jako nieestetyczny szary nalot). Ponadto szampony zawierające mydła trudniej jest spłukać w porównaniu z szamponami na bazie detergentów. Istotne jest również, aby pH szamponu było kompatybilne z odczynem zdrowej skóry psa (pH 7-7,4), a zatem szampony dla ludzi (o pH < 5) nie powinny być stosowane u zwierząt. Niewłaściwe pH może zaburzać ładunek elektryczny powierzchniowych lipidów naskórka, co z kolei skutkuje nieprawidłowym funkcjonowaniem bariery naskórkowej.

W trakcie kąpieli nie należy wylewać szamponu bezpośrednio na skórę zwierzęcia, lecz najpierw rozcieńczyć go wodą w stosunku 1:2. U psów krótkowłosych powstałą pianę należy wcierać w skórę, natomiast u długowłosych delikatnie wmasowywać w sierść, ponieważ tarcie może spowodować zmatowienie włosa. U niektórych ras, takich jak dobermany i dalmatyńczyki, wmasowywanie piany w skórę niezgodnie z kierunkiem wzrostu włosa może spowodować pokąpielowe zapalenie mieszków włosowych.

Kluczowym momentem kąpieli jest dokładne spłukanie zwierzęcia (zwłaszcza tylnych powierzchni ud, okolic pach, pachwin, okolicy wokół worka mosznowego, dobrzusznej powierzchni ogona i przestrzeni międzypalcowych), ponieważ wszelkie pozostałości szamponu mogą powodować podrażnienia, a nawet stany zapalne skóry. Płukanie powinno odbywać się do momentu, kiedy spływająca woda będzie pozbawiona resztek szamponu.

Psy krótkowłose można wytrzeć niemal do sucha, a następnie delikatnie wyszczotkować. Psy z włosem średnim i długim powinno się odsączyć ręcznikami, a następnie wyczesać (alternatywnie można wysuszyć je suchym powietrzem i potem wyczesać).

Odżywki i płukanki

W idealnych warunkach szampon powinien w jak najmniejszym stopniu naruszać płaszcz lipidowy skóry. Niestety, mimo że szampony dla zwierząt są coraz lepszej jakości, na ogół nie udaje się zupełnie wyeliminować niepożądanego efektu przesuszenia. Efekt ten można natomiast w dużym stopniu zniwelować, stosując bezpośrednio po kąpieli specjalną odżywkę (płukankę), której zadaniem jest zastąpienie lub uzupełnienie ubytków płaszcza lipidowego skóry, naruszonego przez szampon. W skład odżywek najczęściej wchodzą emolienty (substancje zmiękczające, natłuszczające) ograniczające odparowywanie wody z naskórka oraz substancje nawilżające (humektanty), takie jak: kwasy tłuszczowe, lipidy, fitosfingozyna, mocznik, gliceryna, roztwór koloidalny owsa czy mleczan sodu, które, wbudowując się w warstwę rogową naskórka, zatrzymują w niej wodę. Przykładami odżywek weterynaryjnych zawierających humektanty są: DermAllay Oatmeal Spray Conditioner (firmy Dechra), zawierający miedzy innymi wyciąg z owsa i mleczan sodowy, oraz Ermidra spray (firmy ICF) zawierający D-panthenon. Wskazaniami do stosowania wymienionych preparatów (oprócz aplikacji po każdej kąpieli w szamponie) są wszelkie sytuacje przesuszenia skóry (okres letni, mała wilgotność powietrza itp.).

Drugim ważnym zadaniem odżywek stosowanych po kąpielach w szamponach jest redukcja ładunku eklektycznego sierści. W warunkach prawidłowych włosy mają neutralny lub nieznacznie ujemny ładunek elektryczny, jednak po kąpieli i wyschnięciu włosy w środowisku o niskiej wilgotności lub intensywnie wyczesywane wychwytują ujemne ładunki. Sąsiadujące ze sobą włosy o podobnym ładunku odpychają się („elektryzują”) i sierść staje się napuszona. Odżywki i płukanki zawierają surfaktanty o ładunku dodatnim lub są amfoteryczne, przez co neutralizują ładunek włosów, niwelują efekt puszenia, sprawiają, że włosy stają się gładsze i łatwiej się rozczesują.

Higiena ucha zewnętrznego

Wnętrze kanału słuchowego u zdrowych psów i kotów nie wymaga „profilaktycznego” oczyszczania (w szczególności z zastosowaniem patyczków kosmetycznych), ponieważ niepotrzebnie zaburza to homeostazę ucha. Zabiegi pielęgnacyjne dotyczące uszu u zdrowego psa (i kota) należy ograniczyć wyłącznie do małżowiny usznej, starając się nie ingerować głębiej niż poziom ujścia zewnętrznego przewodu słuchowego. Zabrudzenia gromadzące się na fałdach wewnętrznej powierzchni małżowin usznych najwygodniej jest wyczyścić coraz powszechniej dostępnymi chusteczkami czyszcząco-odkażającymi dla zwierząt. Chusteczki tego typu nasączone są różnymi substancjami aktywnymi. Przykładami mogą być chusteczki Malacetic (firmy Dechra) czy Douxo Chlorhexidine 3% (firmy Sogeval Laboratories), zawierające chlorheksydynę, lub chusteczki czyszczące PYOclean® Wipes (firmy Dermoscent), które zawierają opatentowany roślinny wyciąg PhytoC-2, niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (omega-3-6) pochodzenia roślinnego i olejki eteryczne.

Działania pielęgnacyjne u kotów

Niektóre koty żyjące w chłodniejszym klimacie i spędzające dużo czasu poza domem przechodzą dwa wyraźne okresy linienia na rok – późną wiosną i późną jesienią. Większość domowych kotów jednak linieje z niewielką intensywnością przez cały rok. Zdrowe koty przeprowadzają samodzielne zabiegi pielęgnacyjne codziennie lub co drugi dzień. Zarówno zmniejszenie, jak i zwiększenie tej częstotliwości jest nieprawidłowe. Jeśli kot myje się rzadziej, może to świadczyć o osłabieniu lub chorobie, jeśli robi to częściej – kot może odczuwać świąd. Jak powszechnie wiadomo, koty są gatunkiem na ogół źle znoszącym kąpiele. Ponadto żadne zabiegi pielęgnacyjne przeprowadzane przez właściciela nie są w stanie zastąpić codziennej kociej toalety. Mimo wszystko jednak warto przytoczyć kilka podstawowych informacji na temat odmiennych typów okrywy włosowej u kotów i wiążących się z nimi różnic w podejściu pielęgnacyjnym.

  1. Koty ras orientalnych z gładką sierścią i szczątkowym podszerstkiem (np. koty syjamskie, burmańskie, Devon rex) można kąpać (jeśli oczywiście zwierzę to toleruje), jednak po kąpieli należy je jak najszybciej wysuszyć, żeby nie spowodować wychłodzenia organizmu, następnie wyczesać w kierunku przeciwnym do kierunku wzrostu włosa, a na końcu przeczesać zgodnie z kierunkiem wzrostu włosa.
  2. U kotów krótkowłosych z podszerstkiem (np. krótkowłosych rasy amerykańskiej, rosyjskich niebieskich, abisyńskich) z okrywą włosową, składającą się z włosów okrywowych (ościstych) i podszerstka (zapewniającego dodatkową izolację termiczną), generalnie zabiegi higieniczne przeprowadza się podobnie jak u kotów ras orientalnych, tylko z jeszcze mniejszą intensywnością, ponieważ w przeciwnym wypadku można spowodować zniszczenie włosa okrywowego, skutkujące ogniskowymi wyłysieniami lub wyglądem „włosa wygryzionego przez mole”.
  3. Koty długowłose o delikatnym, jedwabistym, łatwo plączącym się włosie, do których należą persy, należy zacząć wyczesywać już od najmłodszego wieku. Często konieczne jest zastosowanie kilku rozmiarów metalowych grzebieni oraz szczotek z naturalnego włosia. Dorosłe persy można kapać w delikatnych szamponach, jednak kąpiele nie powinny odbywać się zbyt często oraz nie tuż przed wystawą. Po kąpieli należy zwierzę niezwłocznie wysuszyć ręcznikami lub suszarką. W tej grupie kotów bardzo często za uszami, pod brodą, na kończynach i pod ogonem tworzą się kołtuny, pod którymi dochodzi do podrażnienia skóry i stanów zapalnych. Można temu zapobiec właśnie przez regularne wyczesywanie i szczotkowanie zwierzęcia.

Hiperplazja gruczołu ogonowego u kotów

U kotów wzdłuż grzbietowej powierzchni ogona znajduje się nagromadzenie gruczołów łojowych i zmodyfikowanych gruczołów potowych, nazywane gruczołem nadogonowym. Hiperplazja tego gruczołu („sterczący ogon”) objawia się obecnością na grzbietowej powierzchni ogona pasa pozlepianej, skołtunionej sierści (niekiedy dodatkowo pokrytej woskowo-łojowym wysiękiem). „Sterczący ogon” to problem estetyczny, którego na ogół nie udaje się całkowicie wyeliminować. Wskazana jest odpowiednia pielęgnacja zmienionego obszaru skóry, polegająca na okresowych kąpielach ogona w szamponach przeciwłojotokowych oraz codziennym przecieraniu go chusteczkami nasączonymi środkiem przeciwbakteryjnym lub alkoholem, co ma za zadanie niedopuszczenie do nasilenia się zmian.

Uwagi praktyczne dotyczące kąpieli

  • przed kąpielą należy zwierzę gruntownie wyszczotkować,
  • jeszcze przed zmoczeniem zwierzęcia wodą należy wyciąć kołtuny i spilśnioną sierść z przestrzeni międzypalcowych, ponieważ zmoczenie włosa znacznie to utrudnia,
  • do uszu można włożyć suche waciki, które oczywiście zaraz po kąpieli się usuwa,
  • w trakcie kąpieli psów długowłosych można wspomóc się małą gumową szczoteczką w celu oczyszczenia skóry i usunięcia wszelkich ciał obcych z włosów; taka szczoteczka jest przeciwwskazana u psów krótkowłosych ze względu na ryzyko wystąpienia pokąpielowego zapalenia mieszków włosowych.

Suche szampony znajdują zastosowanie u niektórych psów z długą sierścią oraz u kotów. Nie mogą one jednak zastąpić kąpieli w tradycyjnym szamponie. Produkty tego typu zawierają najczęściej: talk, tlenek cynku, kwas borny w postaci pudru, aktywne mineralne sorbenty lub inne substancje, które po rozpyleniu na sierści należy następnie dokładnie z niej wyczesać. Suche szampony mogą jednak u niektórych osobników nadmiernie wysuszać włosy i podnosić ich ładunek elektryczny. Przykładem weterynaryjnego suchego szamponu jest Essential Mousse (firmy Dermoscent). Ma on postać pianki myjącej, zawierającej w swym składzie niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (omega-3-6) oraz olejki eteryczne. Zgodnie z informacjami podawanymi przez producenta, produkt ten ma działanie odświeżające i regenerujące, eliminuje przykry zapach, działa nawilżająco i wspomaga naturalne procesy odbudowujące naturalną barierę ochronną skóry.

Zabiegi pielęgnacyjne u psów i kotów latem

Choroby skóry spowodowane działaniem promieni słonecznych (posłoneczne zapalenie skóry, keratoza posłoneczna, a nawet rak kolczystokomórkowy) zarówno u ludzi, jak i u zwierząt ze względu na zjawisko powiększania się tzw. „dziury ozonowej” stanowią coraz większe zagrożenie. Dlatego też na zagrożone słabo owłosione, słabo pigmentowane obszary ciała zwierzęcia (u ras takich jak grzywacz chiński czy sfinks – niemal na całe ciało) należy stosować wodoodporne kremy z filtrami promieniowania słonecznego. Takie produkty powinny chronić zarówno przed UVA, jak i UVB, i odznaczać się faktorem ochronnym SPF co najmniej 30. Nałożenie specyfiku powinno następować 15-30 minut przed spodziewaną ekspozycją na promienie słoneczne i być powtarzane kilka razy dziennie. Przykładem preparatu chroniącego przed słońcem, zawierającego mineralne filtry przeciwsłoneczne, jest Sunfree – krem z filtrem UV dla psów i kotów (firmy Dermoscent). Na koniec warto dodać, że problem dermatoz posłonecznych dotyczy nie tylko zwierząt przebywających dużo na dworze, ale również czworonogów „opalających się” na balkonach czy parapetach okiennych.

Zabiegi pielęgnacyjne zimą

Zimą opuszki palcowe psów przed wyjściem na silny mróz, śnieg, lód lub błoto warto zabezpieczyć jednym z dostępnych produktów ochronnych, takich jak np. krem Winterpad (ICF) czy Bio Balm (balsam firmy Dermoscent). Jest to ważne szczególnie w przypadku czworonogów mieszkających w miastach ze względu na posypywanie ulic i chodników solą przemysłową. Winterpad w swym składzie ma wazelinę, tlenek cynku, olej z drzewa herbacianego oraz tymianku i po zastosowaniu tworzy na skórze barierę ochronną i wodoodporną. Bio Balm (Dermoscent) zawiera naturalny olejek eteryczny, uzyskany z liści i pąków drzewa Cajeputi oraz olej roślinny z soi i nadaje się również do stosowania na płytkę nosową (w celach ochronnych i zmiękczających – przy nadmiernym rogowaceniu). Żeby zabezpieczyć przed mrozem opuszki palcowe psów, można też sięgnąć po znacznie tańsze rozwiązanie i posmarować je przed wyjściem na długi zimowy spacer grubą warstwą wazeliny.

Piśmiennictwo
  1. Hnilica K.A.: Small Animal Dermatology: A Color Atlas and Therapeutic Guide. 3rd Edition, Elsevier Saunders, St. Louis 2011.
  2. Miller W.H., Griffin C.E., Campbell K.L.: Muller and Kirk’s Small Animal Dermatology. 7th Edition, Elsevier, St. Louis, Mosby 2012.
  3. Outerbridge C.A.: Cutaneous manifestations of internal diseases. „Veterinary Clinics of North America Small Animal Practice”, 2013, 43 (1), 135-152.

dr n. wet. Joanna Dawidowicz
Klinika Weterynaryjna „Brynów” w Katowicach
ul. Brynowska 25C, 40-585 Katowice


W związku z wejściem w dniu 25 maja 2018 roku nowych przepisów w zakresie ochrony danych osobowych (RODO), chcemy poinformować Cię o kilku ważnych kwestiach dotyczących bezpieczeństwa przetwarzania Twoich danych osobowych. Prosimy abyś zapoznał się z informacją na temat Administratora danych osobowych, celu i zakresu przetwarzania danych oraz poznał swoje uprawnienia. W tym celu przygotowaliśmy dla Ciebie szczegółową informację dotyczącą przetwarzania danych osobowych.
Wszelkie informacje znajdziesz tutaj.
Zachęcamy również do zapoznania się z naszą nową Polityką Prywatności.
W przypadku pytań zapraszamy do kontaktu z naszym Inspektorem Ochrony Danych Osobowych pod adresem iodo@elamed.pl

Zamknij