Prezentujemy Państwu fragment najnowszej książki wydawnictwa Elamed dotyczącej dermatologii kotów, której premiera odbędzie się już wkrótce!

Wyłysienia ekstensywne, czyli rozległe, charakteryzują się zajęciem wielu okolic ciała zwierzęcia, a objawiają się symetryczną, pseudosymetryczną lub całkowicie jednostronną utratą włosów. Problem ten należy do jednego z czterech głównych zespołów dermatologicznych u kotów (poza zespołem eozynofilowym, świądem głowy i szyi, prosówkowym zapaleniem skóry). Poniżej opisano tok diagnostyczno-terapeutyczny wyłysień tła grzybiczego, psychogennego, hormonalnego, nowotworowego oraz genetycznego. Ektoparazytozy i alergodermatozy stanowiące większość przypadków przebiegających z wyłysieniami ekstensywnymi zostały przedstawione w poprzednich rozdziałach.

W początkowym etapie postępowania należy rozróżnić trzy mechanizmy powstawania przerzedzeń i wyłysień:

  1. pourazowe, związane z samouszkodzeniem, a związane ze świądem;
  2. pourazowe, związane z samouszkodzeniem i niezwiązane ze świądem;
  3. samoistne wypadanie włosów niezwiązane z samouszkodzeniem.


Wywiad i badanie kliniczne

Zasadniczym pytaniem, które należy wstępnie postawić, jest to, czy właściciel zauważył aktywność świądową. Właściciele często obserwują nadmierną, ciągłą pielęgnację, kiedy u kota występuje świąd spowodowany infestacją pasożytniczą lub alergią. Jednakże w przypadkach zaburzeń tła psychogennego (ryc. 1 i 2), kiedy nie występuje świąd skóry, koty wylizują się w ukryciu, co nie jest zauważane przez właściciela. W przypadku dermatoz psychogennych nie stwierdza się wykwitów pierwotnych na skórze (plamek rumieniowych, grudek, guzków). Objawy takie natomiast są charakterystyczne dla chorób alergicznych, np. prosówkowego zapalenia skóry czy zespołu eozynofilowego (płytki eozynofilowej i ziarniniaka liniowego). Szczególnie rozległe wyłysienia rozwijają się w odpowiedzi na alergiczne pchle zapalenie skóry manifestujące się prosówkowym zapaleniem skóry. W pierwszym okresie trwania objawów zazwyczaj nie występują wykwity wtórne (nadżerki) (ryc. 3). Wykwity takie mogą powstawać w przewlekłych dermatozach z wylizywaniem, niezależne od przyczyny choroby. Podczas badania zachowania zwierzęcia należy zwrócić uwagę na zainteresowanie kota otoczeniem i reakcją na bodźce, którym zostaje poddany w trakcie badania. Koty z osobowością lękliwą, skłonną do zaburzeń tła psychicznego, nie interesują się otoczeniem, wykazują bierną postawę wobec badającego lekarza lub wręcz przeciwnie − są agresywne. Czasami widoczne jest falowanie skóry grzbietu powstające samoistnie lub w odpowiedzi na dotyk (syndrom falującej skóry). Kiedy trudno jest ustalić w wywiadzie, czy dochodzi do samouszkodzeń włosów, należy wykonać wszystkie opisane poniżej badania, a następnie po wykluczeniu dermatoz świądowych wrócić do szczegółowego wywiadu dotyczącego oceny osobowości i warunków życia zwierzęcia.

Badania dodatkowe

Pierwszym z badań dodatkowych, jakie należy wykonać po przeprowadzeniu wywiadu i badania klinicznego u kota z objawami świądu, jest badanie w świetle lampy Wooda. Badanie to przydatne jest w przypadku rozpoznania dermatofitoz. W przebiegu tej choroby świąd nie jest objawem bardzo typowym i bardziej charakterystyczne są wyłysienia miejscowe, wieloogniskowe w różnych okolicach ciała lub czasami właśnie wyłysienia ekstensywne. Fluorescencja zainfekowanych włosów w świetle ultrafioletowym ma zwykle barwę „zielonego jabłuszka”, możliwa jest jednak barwa żółto-zielona lub niebiesko-zielona (szczególnie u kotów długowłosych). Fluorescencję wykazują głównie dermatofity z rodzaju Microsporum, a jedynym dermatofitem z rodzaju Trichophyton, który ma takie właściwości, jest T. schoenleinii fluoryzujący na kolor matowo-zielony (zakażenie nim jest jednak mało prawdopodobne). Ponieważ fluorescencja związana jest z obecnością metabolitów dermatofitów (metabolity tryptofanu), nie jest ona widoczna we wczesnych fazach zakażenia. Metoda ta nie jest w 100% czuła, stąd należy ją traktować jako metodę obarczoną błędem fałszywie ujemnym diagnostycznie. Stwierdzenie fluorescencji wskazuje na grzybicę, podczas gdy jej brak nie wyklucza rozpoznania zakażenia dermatofitami.

Kolejnym nieskomplikowanym badaniem w diagnostyce wyłysień i ocenie mechanizmu ich powstawania jest wykonanie mikroskopowego badania włosów, w celu stwierdzenia, czy dochodzi do uszkodzenia ich struktury, powodowanego nadmiernym wylizywaniem skóry (ryc. 4). Zjawisko takie występuje w przypadku chorób przebiegających ze świądem w ektoparazytozach i alergiach, ale również podłożem mogą być dermatozy psychogenne, nadczynność tarczycy, ból trzewny (zapalenie pęcherza moczowego) lub układu ruchu (np. okolicy kręgosłupa). Zawsze należy wykluczyć choroby ektopasożytnicze (pchlicę, chejletielozę, wszołowicę, świerzb notoedryczny, świerzb drążący) na podstawie trichogramu, testu z taśmą samoprzylepną i zeskrobiny. Szczegóły badań zostały przedstawione w rozdziale dotyczącym dermatoz przebiegających ze świądem.

Badanie włosów jest również jedną z najważniejszych metod we wstępnym rozpoznawaniu zakażenia wywołanego przez dermatofity. W przypadku zakażenia widoczne są zarodniki (artrokonidia) grzybów otaczające włos (ryc. 5). We wnętrzu włosa mogą być natomiast widoczne strzępki dermatofitów. W przypadku zakażenia wywołanego przez dermatofity z rodzaju Trichophyton z reguły dochodzi do znacznego zniszczenia struktury włosa, natomiast w przypadku zakażeń Microsporum (najbardziej powszechnie występującym dermatofitem w przypadku kotów) struktura włosów może być tylko nieznacznie zmieniona. W większości przypadków w budowie włosów występują jednak anomalie i to takie włosy pogrubiałe, o zatartej budowie korowo-rdzeniowej, stanowią najbardziej wartościowy diagnostycznie przedmiot poszukiwań. Zarodniki w przypadku mikrosporozy są również „luźniej” związane z włosem i często mogą być znajdowane w oglądanym preparacie nie przyczepione do włosa. Włosy z podejrzeniem dermatofitoz oglądamy pod powiększeniem 10x10, ale w tym przypadku można posłużyć się również większym powiększeniem (200x lub 400x). W przypadku niewykazania struktur dermatofitów w sytuacjach, w którym choroba ta wydaje się prawdopodobna, należy wykonać badanie hodowlane, ponieważ trichoskopia nie jest w 100% czuła. Czułość metody oceniana jest na ok. od 50 do 70%.

Tok postępowania w przypadkach wyłysień na tle dermatofitoz

Jeżeli w trichogramie stwierdzamy zakażenie włosów dermatofitami, w części przypadków można wykonać badanie hodowlane. Badanie to jest bardzo czułe, chociaż możliwe są wyniki fałszywie ujemne. Możliwe są również wyniki fałszywie dodatnie, ponieważ możliwy jest wzrost dermatofitów z próbek pobranych od kotów, które nie wykazują objawów chorobowych, a jedynie miały kontakt ze zwierzętami chorymi. Podstawową zaletą metody jest możliwość identyfikacji gatunkowej dermatofitu, co może ułatwić leczenie. Wadą natomiast jest długi czas oczekiwania na uzyskanie wyniku. Do pobierania badania hodowlanego polecane jest zastosowanie metody Mackenziego. Polega ona na zastosowaniu jałowej szczoteczki do zębów, którą pobierany jest materiał (należy pocierać szczoteczką zmianę przez około 2-3 minuty) i którą następnie wbija się w podłoże. Do badania hodowlanego można również pobrać włosy, wyrywając je z miejsc objętych zmianami (z granicy zmian), metoda ta ma jednak nieco mniejszą czułość w porównaniu do techniki Mackenziego. Ponadto materiał do badania hodowlanego można pobrać przy pomocy taśmy samoprzylepnej. Taśmę o długości około 4 cm przylepia się do zmiany i następnie przyciska do powierzchni podłoża. Metoda ta ma zbliżoną czułość do techniki Mackenziego. Do hodowli w kierunku dermatofitów używane jest podłoże Sabourauda lub też podłoże DTM (Dermatophyte Test Medium). W przypadku DTM wskutek wzrostu dermatofitów dochodzi do zmiany podłoża na kolor czerwony. Podłoże zmienia barwę około 9.-14. dnia od rozpoczęcia hodowli. Sama zmiana barwy podłoża nie jest równoznaczna z wyhodowaniem dermatofita, a jedynie wskazuje na taką możliwość (w około 20% występują reakcje fałszywie dodatnie – zmiana barwy podłoża w przypadku wyhodowania innych grzybów saprofitycznych). Inkubacja może być prowadzona w temperaturze 25-30°C, jak i 37°C, chociaż nie dowiedziono, by podniesienie temperatury hodowli wpływało na przyśpieszenie wzrostu.

W leczeniu dermatofitoz stosuje się terbinafinę i itrakonazol. Terbinafina stosowana w dawce 30-40 mg/kg
m.c. p.o. co 24 godziny, wykazuje silne działanie przeciw głównym dermatofitom Microsporum canis, M. gypseum, Trichophyton mentagrophytes. Charakteryzuje się niskim przeciwgrzybiczym minimalnym stężeniem hamującym w naskórku, włosach i pazurach oraz wysokim bezpieczeństwem stosowania u młodych kotów, które są szczególnie narażone na dermatofitozy. Objawami niepożądanymi mogą być wymioty i świąd okolicy twarzy. Podczas terapii ogólnoustrojowej trwającej 4-6 tygodni, zwykle dochodzi do całkowitego wyleczenia, a działanie leku może utrzymywać się jeszcze przez 5 tygodni po zaprzestaniu leczenia. Można ją także z powodzeniem stosować jako kontynuację leczenia w przypadkach słabych efektów terapii innymi preparatami przeciwgrzybiczym. Podobne właściwości wykazuje również itrakonazol stosowany w dawce 5-10 mg/kg m.c. p.o. Bardzo rzadko, jednak możliwymi efektami ubocznymi mogą być osłabiony apetyt, utrata masy ciała, podwyższona aktywność AlAT. Zarówno itrakonazol, jak i terbinafina doskonale nadają się do terapii pulsacyjnej, ze względu na długi czas utrzymywania się stężenia terapeutycznego we włosach naskórku i pazurach, po wstępnym 3-4 tygodniowym leczeniu. Terapia ta polega na kilkutygodniowym (3-5 tygodni) podawaniu leku co 24 godziny, zaprzestaniu na 7 dni i powrocie do 7-dniowego codziennego podawania leku w dawce wyjściowej. Pulsy należy powtarzać do momentu uzyskania negatywnego wyniku badania hodowlanego. Ze względu na gromadzenie i uwalnianie itrakonazolu w tkance tłuszczowej terapia pulsacyjna może mieć mniejszą skuteczność u zwierząt wychudzonych. Dobre efekty leczenia itrakonazolem uzyskuje się także w eliminacji zespołu keratołojotokowego u kotów rasy Devon Rex na tle Malassezia spp, podając lek w dawce 5 mg/kg m.c. przez 21 dni, a następnie stosując terapię pulsacyjną.


ryc. archiwum autorów


Ryc. 1. Ekstensywne obustronne wyłysienie, powstałe w wyniku nadmiernego wylizywania tła psychogennego

 



Ryc. 2. Rozległe wyłysienie w okolicy brzucha i kończyn miednicznych u kota z przewlekłymi zaburzeniami lękowymi

 



Ryc. 3. Liczne płytki eozynofilowe w okolicy brzucha w przebiegu alergii pokarmowej i nadżerki powstałe na skutek wylizywania związanego z silnym świądem

 



Ryc. 4. Badanie mikroskopowe włosów (trichogram) z widocznymi uszkodzeniami wierzchołków i łodygi włosów u kota z dermatozą psychogenną z ryc. 1, pow. 10x10

 



Ryc. 5. Badanie mikroskopowe zeskrobiny pobranej od kota z mikrosporozą. Widoczny uszkodzony włos z otaczającymi go artrosporami, świadczącymi o zakażeniu grzybiczym oraz keratynocyty i pęcherzyki powietrza, pow. 10x10




W związku z wejściem w dniu 25 maja 2018 roku nowych przepisów w zakresie ochrony danych osobowych (RODO), chcemy poinformować Cię o kilku ważnych kwestiach dotyczących bezpieczeństwa przetwarzania Twoich danych osobowych. Prosimy abyś zapoznał się z informacją na temat Administratora danych osobowych, celu i zakresu przetwarzania danych oraz poznał swoje uprawnienia. W tym celu przygotowaliśmy dla Ciebie szczegółową informację dotyczącą przetwarzania danych osobowych.
Wszelkie informacje znajdziesz tutaj.
Zachęcamy również do zapoznania się z naszą nową Polityką Prywatności.
W przypadku pytań zapraszamy do kontaktu z naszym Inspektorem Ochrony Danych Osobowych pod adresem iodo@elamed.pl

Zamknij