Title
Nutrition as an indispensable element of support during joint disease
in dogs and cat
Streszczenie
Świadomość roli żywienia w trakcie terapii chorób jest coraz większa wśród lekarzy weterynarii. Jednak wybór odpowiedniej diety oraz suplementów dla pacjenta z chorobami stawów jest wciąż trudnym wyzwaniem. Producenci karm komercyjnych przedstawiają nam cały wachlarz propozycji, co dodatkowo nie ułatwia decyzji zarówno lekarzom weterynarii, jak i właścicielom. W poniższym artykule przedstawiono główne aspekty, na które warto zwrócić uwagę podczas doboru odpowiedniej diety i suplementów. Należy jednak pamiętać, że wybór ten powinien mieć na uwadze również ogólny stan zwierzęcia.
Słowa kluczowe
żywienie, dieta, choroby stawów, suplementacja, nutraceutyki, psy, koty
Abstract
Awareness of the role of nutrition during disease therapy is increasing among veterinarians. However, choosing the right diet and supplements for a patient with joint disease is still a difficult challenge. Commercial feed manufacturers present us with a whole range of suggestions, which additionally does not make decisions easier for both veterinarians and owners. The following article presents the main aspects that are worth paying attention to when choosing the right diet and supplements. However, it should be remembered that this choice should also take into account the general condition of the animal.
Keywords
nutrition, diet, joint diseases, supplementation, nutraceuticals, dogs, cats

Pożywienie jest nieodzownym elementem życia każdego organizmu. Dostarczanie odpowiednio zbilansowanych składników pozwala zaspokoić nie tylko podstawowe procesy życiowe, ale również utrzymać homeostazę. Dodatkowo, w trakcie chorób jesteśmy w stanie dzięki nutraceutykom przyspieszyć regenerację organizmu, a także uzupełnić niedobory. Dlatego też spore grono lekarzy weterynarii docenia rolę diety i suplementów w trakcie terapii wielu chorób.

Dopiero w XX wieku wiedza na temat dietetyki weterynaryjnej zaczęła się prężnie rozwijać (1). Odpowiednie żywienie zdrowych i chorych zwierząt pozwala na efektywne kształtowanie ich kondycji. W latach 90. ubiegłego wieku zauważono, że przygotowane pokarmy powinny być dostosowane nie tylko do wieku i aktywności zwierzęcia, ale i wielkości, rasy czy płci. Dobór odpowiednich składników stał się nieodzownym elementem poprawy stanu zdrowia psów i kotów.

Choroby stawów dotykają nie tylko zwierzęta starsze, ale też młode i rozwijające się, czego przyczyną jest coraz większa wiedza na temat genetyki czy też szersze możliwości diagnostyczne. Chore osobniki najczęściej wykazują zaburzenia chodu, a nawet kulawiznę. Do tych objawów mogą dołączyć również: spadek apetytu, niechęć do poruszania się, gorączka, ogólne osłabienie czy też nietolerancja wysiłkowa. Choroby te częściej występują u psów niż u kotów (2).

Podłoże chorób stawów może być zarówno zapalne, jak i niezapalne. Do tych pierwszych można zaliczyć choroby zakaźne (np. u psów: wirus nosówki, Staphylococcus sp., Streptococcus sp., mykoplazmy, Borrelia burgdorferi, Leishmania, Ehrlichia sp., Anaplasma sp.; u kotów: kaliciwirus, Pasteurella multocida, mykoplazmy), a także niezakaźne o tle immunologicznym.

Choroby zapalne stawów obejmują: zaburzenia rozwojowe, urazy, zwyrodnienia i nowotwory (2). Choroby te wymagają oprócz prowadzonej terapii farmakologicznej czy też chirurgicznej także optymalnej diety, bogatej w odpowiednie makro- i mikroelementy.

Nie zapominajmy również, że u zdrowych psów oraz kotów ras dużych i olbrzymich, a także u osobników aktywnych fizycznie, pracujących, należy dodatkowo wprowadzić do diety odpowiednie składniki, dzięki którym zadbamy o ich zdrowe stawy, a co za tym idzie − dłuższą i zdrowszą mobilność.

Producenci karm przedstawiają wiele specjalistycznych diet i suplementów dedykowanym czworonogom. Na co jednak zwrócić szczególną uwagę? Jak odpowiednio dobrać karmę dla danego pacjenta? Najważniejszym aspektem w tych rozważaniach jest umiejętność indywidualnego podejścia do zwierzęcia, a także do właściciela.

W poniższym artykule zostaną przedstawione najważniejsze elementy doboru diety wspomagającej stawy.

Glikozaminoglikany

W medycynie weterynaryjnej do leczenia chorób stawów najczęściej polecane są: chlorowodorek glukozaminy oraz siarczan chondroityny (3). Związki te mają swój udział w syntezie elementów budulcowych chrząstki: glikozaminoglikanów (GAG) i proteoglikanów, które są niezbędne dla prawidłowej struktury i funkcji stawów. GAG, do których należy również kwas hialuronowy, są to kompleksy wielocukrowo-białkowe, które stanowią integralną część chrząstek, ścięgien, a także skóry i śródmiąższowych płynów. Dodatkowo chlorowodorek glukozaminy ma działanie przeciwzapalne (zmniejsza produkcję m.in. prostaglandyn) oraz regulatorowe podczas syntezy kolagenu w chrząstce. Siarczan chondroityny natomiast jest inhibitorem dla enzymów degradujących strukturę chrząstki oraz płynu stawowego (4).

U ludzi, z uwagi na największą biodostępność i skuteczność w chorobie zwyrodnieniowej stawów, najczęściej stosuje się siarczan glukozaminy (5-7). Niestety, z uwagi na stabilizację tej substancji chlorkiem sodu lub potasu, nie zaleca się jej stosowania u starszych osobników cierpiących chociażby na choroby nerek czy niewydolność serca. W terapii chorób stawów ważne jest jej hamujące działanie na syntezę COX-2 oraz PGE2. Dodatkowo siarczan glukozaminy zmniejsza wydzielanie cytokin prozapalnych, a także hamuje aktywację i degranulację neutrofilów (8-10).

Kwas hialuronowy, również należący do glikozaminoglikanów, jest składnikiem płynu stawowego, odpowiadającym za jego właściwości smarujące. Stosowanie tego związku w diecie zwiększa lepkość płynu stawowego oraz działa przeciwzapalnie. Istnieją jednak doniesienia o braku pozytywnych efektów stosowania kwasu hialuronowego podczas terapii chorób stawów u psów (11, 12).

Glikozaminoglikany stosowane są przede wszystkim w stanach zapalnych stawów i chorobach zwyrodnieniowych, a także profilaktycznie u psów sportowych, pracujących i szczeniąt ras szybko rosnących. W literaturze spotykamy informacje o ich zastosowaniu u starszych kotów cierpiących na zmiany zwyrodnieniowe, a także w celu odnowy warstwy GAG w zapaleniach dróg moczowych (1). Substancje te pozyskiwane są najczęściej z chrząstek bydlęcych, a także z chrząstek rekina i skorupiaków.

Kwasy omega-3

Do kolejnych ważnych składników diety wspomagających stawy u psów i kotów zalicza się kwasy eikozapentaenowy (EPA) oraz dokozaheksaenowy (DHA, tlenowa pochodna kwasu eikozapentaenowego). Są to kwasy tłuszczowe typu omega-3. Ich naturalnym źródłem są: oleje z ryb morskich oraz olej lniany. Korzyści z suplementacji tych składników zostały udokumentowane zarówno u psów, jak i u kotów (13). Są także zalecane dla tych czworonogów przez National Research Council (NRC) (14).

Kwasy tłuszczowe omega-3 wykazują szereg zalet także w leczeniu innych chorób, takich jak: atopowe zapalenie skóry, zaburzenie układu sercowo-naczyniowego czy też układu moczowego (15-19). Jednakże badania wykazały, że zbyt wysokie dawki oleju rybnego, z którego najczęściej pozyskuje się EPA i DHA, mogą spowodować zmiany w krzepnięciu krwi, funkcjach odpornościowych, a także zaburzyć równowagę żołądkowo-jelitową (20). NRC ustalił maksymalną dawkę EPA i DHA dla dorosłych psów, która wynosi: 11 g/kg masy ciała (14).

W większości nutraceutyków dla psów i kotów źródłem kwasów omega-3 jest olej z ryb takich jak śledzie czy makrele. Wysokie zapotrzebowanie na te składniki zarówno w diecie zwierząt, jak i ludzi negatywnie wpłynęło na zasoby oceanów (21). Rozwijająca się technologia pozwoliła jednak na ograniczenie tego zjawiska. Z uwagi na fakt, że ryby pozyskują DHA i EPA z glonów planktonowych, zaczęto wytwarzać te kwasy bezpośrednio z alg Schizochytrium sp. Dzięki temu istnieje możliwość pozyskiwania kwasu omega-3 bez ryzyka zanieczyszczenia środowiska, a także narażania populacji ryb. Warto jest zatem sięgać po te nutraceutyki, które korzystają z takiego alternatywnego źródła DHA i EPA.

Antyoksydanty

Dodatkowym, ważnym składnikiem diety w trakcie terapii chorób stawów są antyoksydanty. Jest to grupa inhibitorów lub blokerów procesów utleniania. W trakcie przemian komórkowych powstają wolne rodniki tlenowe, które powodują m.in. uszkodzenie błon komórkowych, enzymów i białek, co w konsekwencji może doprowadzić nawet do śmierci komórki. Mogą zatem uczestniczyć w patogenezie wielu chorób (nowotwory, choroby serca, zwyrodnienia i zapalenia stawów). Przeciwutleniacze natomiast zmniejszają ich negatywny wpływ na organizm poprzez wsparcie naturalnych mechanizmów obronnych.

W trakcie rozwoju chorób stawów obecność antyoksydantów pozwala na neutralizację wolnych rodników i ich eliminację. Do przeciwutleniaczy zaliczamy: witaminę C i E, cysteinę, glutation, karetonoidy, melationinę, flawonoidy, luteinę, a także jony metali: selenu, cynku, krzemu i manganu. Ostatnie dwa jony są ważnym elementem utrzymującym prawidłową budowę chrząstki stawowej, z uwagi na swoją rolę w tworzeniu kolagenu i glikozaminoglikanów (1).

Kolagen

Kolejnym ważnym suplementem stosowanym przy chorobach stawów jest kolagen. Występuje on m.in. w kościach, stawach i na skórze. W literaturze istnieje wiele doniesień o korzystnym wpływie jego doustnego podawania u psów z chorobą zwyrodnieniową stawów (22-24).

Udokumentowano zmniejszenie kulawizny, zwiększenie ruchliwości i witalności u psów (24). Inne badania wykazały, że suplementacja kolagenu zmniejszyła procesy kataboliczne w macierzy zewnątrzkomórkowej chrząstki, a także zwiększyła biosyntezę kolagenu typu II, elastyny i agrekanu (25). W związku z tym potwierdzone zostało jego działanie przeciwzapalne oraz stymulujące syntezę mazi stawowej, co bezpośrednio przekłada się na poprawę kondycji stawów.

Mikroelementy

U młodych, rosnących osobników bardzo ważne jest podawanie pożywienia o odpowiedniej zawartości wapnia oraz fosforu. Przyjmowanie pokarmu zawierającego zbyt małą ilość tych dwóch mikroelementów nawet przez kilka tygodni może doprowadzić do deformacji osi kończyn, niezgodności powierzchni stawowych, zaburzeń kostnienia w obrębie chrząstek wzrostowych, a także bolesności i kulawizn (26). Należy jednak pamiętać, że ilość przyjmowanego wapnia oraz fosforu powinna być oceniana indywidualnie dla każdego osobnika. Najnowsze publikacje sugerują, że optymalnie jest utrzymać stosunek tych dwóch mikroelementów na poziomie 1,3-1,8:1 (Ca:P), a nie jak wskazywano do tej pory od 1:1 do 2:1 (26).

Przy prowadzonej terapii chorób stawów i podaży leków warto również zadbać o przewód pokarmowy. Wielu producentów specjalistycznych karm proponuje dodatkowo w swoich recepturach naturalne źródło prebiotyków i probiotyków. Ułatwiają one proces trawienia, zwiększają wchłanianie witamin oraz minerałów, a także chronią mikroflorę jelitową. Jest to bardzo ważna kwestia, gdyż podczas antybiotykoterapii może dojść do zaburzenia naturalnej flory jelit i powstania biegunki. Wchłanianie cennych makro- oraz mikroelementów będzie zaburzone i nie przyniesie pożądanego efektu.

Wparcie żywienia

Oprócz powyższych aspektów ważne jest odpowiednie zbilansowanie energetyczne karmy. Zarówno psy, jak i koty otyłe dodatkowo obciążają stawy. Kluczowe jest zatem, aby dobrać odpowiednią dietę do aktywności i kondycji zwierzęcia. Możemy również zaproponować pacjentowi skorzystanie z fizjoterapii (np. laseroterapia, hydroterapia, masaże), która w ostatnich latach zyskuje na popularności. Dzięki odpowiednim ćwiczeniom można uzyskać zmniejszenie ilości tkanki tłuszczowej, a zwiększenie masy mięśniowej, co z jednej strony, odciąży stawy, a z drugiej, będzie je wzmacniać. Podczas prowadzenia fizjoterapii można zwiększać zakres ruchu stawów, a także zmniejszać ich bolesność.

Przy doborze odpowiednich nutraceutyków dla osobników z chorymi stawami ważne jest podejście indywidualne. Często naszymi pacjentami nie są psy i koty, cierpiące jedynie na tę dolegliwość. Jednakże odpowiednio dobrana dieta i suplementy, a także farmakoterapia i fizjoterapia mogą wspólnie doprowadzić do poprawy komfortu w poruszaniu się, a co za tym idzie − do poprawy ogólnego stanu zwierzęcia.

Obecnie na rynku dostępna jest szeroka gama nutraceutyków bogatych w glikozaminoglikany, kwasy tłuszczowe omega-3, a także antyoksydanty. Nie zawsze ich cena idzie w parze z jakością. Na pewno nieodzownymi elementami terapii chorób stawów są ich kontrola i dopasowanie leczenia do aktualnego stanu klinicznego pacjenta.


Piśmiennictwo
  1. Ceregrzyn M., Lechowski R., Barszczewska B.: Podstawy żywienia psów i kotów. Podręcznik dla lekarzy weterynarii i studentów weterynarii. Wyd. Edra Urban & Partner, Wrocław 2013.
  2. Nelson R.W., Couto C.G.: Choroby wewnętrzne małych zwierząt. Tom 3. Wyd. Edra Urban & Partner, Wrocław 2016.
  3. Rychel J.K. Diagnosis and treatment of osteoarthritis. „Top Companion Anim. Med.”, 2010, 25 (1), 20-25.
  4. Beale B.S.: Use of nutraceuticals and chondroprotectants in osteoarthritic dogs and cats. „Vet. Clin. North Am. Small Anim. Pract.”, 2004, 34 (1), 271-289.
  5. Setnikar I., Rovati L.C.: Absorption, distribution, metabolism and excretion of glucosamine sulfate. A review. „Arzneimittelforschung”, 2001, 51 (9), 699-725.
  6. Persiani S., Roda E., Rovati L.C., Locatelli M., Giacovelli G., Roda A.: Glucosamine oral bioavailability and plasma pharmacokinetics after increasing doses of crystalline glucosamine sulfate in man. „Osteoarthritis Cartilage”, 2005, 13 (12), 1041-1049.
  7. Altman R.D.: Glucosamine therapy for knee osteoarthritis: pharmacokinetic considerations. „Expert Rev. Clin. Pharmacol.”, 2009, 2 (4), 359-371.
  8. Henrotin Y., Sanchez C., Balligand M.: Pharmaceutical and nutraceutical management of canine osteoarthritis: Pre- sent and future prospects. „Vet. J.”, 2005, 170, 113-123.
  9. Largo R., Alvarez-Soria M.A., Diez-Ortego I., Calvo E., Sanchez-Pernaute O., Egido J., Herrero-Beaumont G.: Glucosamine inhibits IL-1beta-induced NFkappaB activation in human osteoarthric chondrocytes. „Osteoarthr. Cart.”, 2003, 11, 290-298.
  10. Hua J., Sakamoto K., Nagaoka I.: Inhibitory actions of glucosamine, a therapeutic agent for osteoarthritis, on the functions of neutrophils. „J. Leukocyte Biol.”, 2002, 71, 632-640.
  11. Smith Jr. G.N., Myers S.L., Brandt K.D., Mickler E.A.: Effect of intraarticular hyaluronan injection in experimental canine osteoarthritis. „Arthr. Rheum.”, 1998, 41, 976-985.
  12. Smith G.N. Jr, Mickler E.A., Myers S.L., Brandt K.D.: Effect of intraarticular hyaluronan injection on synovial fluid hyaluronan in the early stage of canine post-traumatic osteoarthritis. „J. Rheum.”, 2001, 28, 1341-1346.
  13. Bauer J.E.: Therapeutic use of fish oils in companion animals. „J Am Vet Med Assoc.”, 2011, 239, 1441-1451.
  14. National Research Council (NRC). Fat and fatty acids. [In:] Nutrient requirements of dogs and cats. Washington, DC, National Academies Press, 2006, 81-110.
  15. Logas D., Kunkle G.A.: Double-blinded crossover study with marine oil supplementation containing high dose eicosapentaenoic acid for the treatment of canine pruritic skin disease. „Vet Dermatol.”, 1994, 5, 99-104.
  16. Brown S.A.: Effects of dietary lipids on renal function in dogs and cats. „Compend Contin Educ Pract Vet.”, 1999, 21 (suppl K), 11-14.
  17. Freeman L.M., Rush J.E., Kehayias J.J., Ross J.N., Meydani S.N., Brown D.J. et al.: Nutritional alterations and the effect of fish oil supplementation in dogs with heart failure. „J Vet Intern Med.”, 1998, 12, 440-448.
  18. Freeman L.M., Rush J.E., Markwell P.J.: Effects of dietary modification in dogs with early chronic valvular disease. „J Vet Intern Med.”, 2006, 20, 1116-1126.
  19. Laurent G., Moe G., Hu X., Holub B., Leong-Poi H., Trogadis J. et al.: Long chain n-3 polyunsaturated fatty acids reduce atrial vulnerability in a novel canine pacing model. „Cardiovasc Res.”, 2008, 77, 89-97.
  20. Lenox C.E., Bauer J.E.: Potential adverse effects of omega-3 fatty acids in dogs and cats. „J Vet Intern Med.”, 2013, 27, 217-226.
  21. Naylor R.L., Goldburg R.G., Primavera J.H., Kautsky N., Troell M.: Effect of aquaculture on world fish supplies. „Nature”, 2000, 405, 1017-1024.
  22. Beynen A.C., van Geene H.W., Grim H.V., Jacobs P., van der Vlerk T.: Oral Administration of Gelatin Hydrolysate Reduces Clinical Signs of Canine Osteoarthritis in a Double-Blind, Placebo-Controlled Trial. „American Journal of Animal and Veterinay Sciences”, 2010, 5, 102-106.
  23. Hesse K.J.F.: Supplementation by Collagen Hydrolysate in Dogs Suffering from Osteoarthritis. „Kleintiermedizin”, 2006, 9, 17-22.
  24. Weide, N.: Der Einsatz von Gelatinehydrolysat bei klinisch-orthopädisch gesunden Hunden und Hunden mit chronischen Erkrankungen des Bewegungsapparats. 2004.
  25. Schunck M., Louton H., Oesser S.: The Effectiveness of Specific Collagen Peptides on Osteoarthritis in Dogs-Impact on Metabolic Processes in Canine Chondrocytes. „Open Journal of Animal Sciences”, 2017, 7, 254-266.
  26. Koch D., Fischer M.S.: Diagnostyka przyczyn kulawizn u psów. Anatomia czynnościowa, rozpoznanie i leczenie. Wyd. Galaktyka, Łódź 2018.
W związku z wejściem w dniu 25 maja 2018 roku nowych przepisów w zakresie ochrony danych osobowych (RODO), chcemy poinformować Cię o kilku ważnych kwestiach dotyczących bezpieczeństwa przetwarzania Twoich danych osobowych. Prosimy abyś zapoznał się z informacją na temat Administratora danych osobowych, celu i zakresu przetwarzania danych oraz poznał swoje uprawnienia. W tym celu przygotowaliśmy dla Ciebie szczegółową informację dotyczącą przetwarzania danych osobowych.
Wszelkie informacje znajdziesz tutaj.
Zachęcamy również do zapoznania się z naszą nową Polityką Prywatności.
W przypadku pytań zapraszamy do kontaktu z naszym Inspektorem Ochrony Danych Osobowych pod adresem iodo@elamed.pl

Zamknij