Psy sportowe należą do grupy psów pracujących, które wykonują różnie intensywną pracę w określonych warunkach środowiskowych i przez odpowiednio długi czas. Rodzaj wykonywanej pracy jest uwarunkowany głównie rodzajem włókien mięśniowych określonego typu (genetyka) i wspomagany ukierunkowanym żywieniem. Dieta psów pracujących intensywnie, lecz krótko, poza właściwym bilansem makroskładników powinna charakteryzować się odpowiednio dużą strawnością i obecnością tzw. dodatków funkcjonalnych, które mogą wpływać na zwiększenie osiągów psów przy minimalizacji efektów zmęczenia oraz maksymalizować proces regeneracji organizmu w okresie wypoczynku.

Streszczenie
Psy sportowe należą do grupy psów pracujących, które wykonują różnie intensywną pracę w określonych warunkach środowiskowych i przez odpowiednio długi czas. Rodzaj wykonywanej pracy jest uwarunkowany głównie rodzajem włókien mięśniowych określonego typu (genetyka) i wspomagany ukierunkowanym żywieniem. Dieta psów pracujących intensywnie, lecz krótko, poza właściwym bilansem makroskładników powinna charakteryzować się odpowiednio dużą strawnością i obecnością tzw. dodatków funkcjonalnych, które mogą wpływać na zwiększenie osiągów psów przy minimalizacji efektów zmęczenia oraz maksymalizować proces regeneracji organizmu w okresie wypoczynku.
Słowa kluczowe
pies, intensywny wysiłek, dieta
Abstract
Sporting dogs as a part of working dogs group, perform work of different intensity in specified environmental conditions and for a sufficiently long period of time. The kind of work mainly depends on the type of muscle fibers (genetics) and supported by special nutrition. The diet of dogs working intensively but for a short period of time, should not only include well-balanced macronutrients and be highly digestive but must be also supplemented with functional additives, which may improve sporting results of dogs as well as decrease their fatigue and enhance body regeneration at rest.
Key words
dog, intensive effort, diet

Psy sportowe to grupa zwierząt, które wykonują różnie intensywną pracę w określonych warunkach środowiskowych (temperatura, wilgotność itp.) i przez odpowiednio długi czas. W związku z czym klasyfikuje się je w grupy, które wykonują intensywny, lecz krótkotrwały wysiłek fizyczny, wysiłek o średnim okresie trwania lub długotrwały o różnej intensywności (17).

Krótkotrwały, lecz intensywny wysiłek fizyczny wymaga dużego nakładu energii wydatkowanej w stosunkowo krótkim czasie, tzn. poniżej 2 minut. Ten typ wysiłku charakteryzuje głównie biegi sprinterskie, wyścigi chartów. Energia potrzebna do pracy czerpana jest z przemian chemicznych fosfokreatyny, które zachodzą przy udziale enzymu – kinazy keratynowej. Niemniej jednak ilość wyprodukowanej w tej postaci ATP wystarcza na ok. 1-2 sekundy pracy mięśnia. W związku z czym organizm sięga do „głębszych” rezerw, glikogenu mięśniowego, z którego w zależności od szlaku przemian (beztlenowy/tlenowy) powstają 2 lub więcej cząstek ATP. Ponieważ rezerwy glikogenu są ograniczone (1-2%), w ciągu kolejnych minut pracy mięśnia, zostają włączone mechanizmy oksydacji kwasów tłuszczowych – dostarczając energię na następne 2-3 godziny pracy. Przy braku wystarczającej do pracy energii organizm sięga do rezerw aminokwasowych i wskutek spalania białek endogennych zostaje zapoczątkowany niekorzystny proces katabolizmu (17, 20).

Rozważając temat żywienia psów sportowych, należy zwrócić uwagę na stosowanie odpowiedniej karmy o zbilansowanej zawartości składników odżywczych, w ilości adekwatnej do zapotrzebowania na nie oraz składników maksymalizujących osiągi zwierzęcia i przyspieszających procesy regeneracji organizmu po wysiłku.

Poza odpowiednim doborem jakościowym składników diety psa sportowca, ogromne znaczenie ma jego strawność. Maksymalnie strawne produkty pozwalają na optymalnie wykorzystanie substancji odżywczych przy minimalnej produkcji niestrawionych resztek. Duża strawność minimalizuje też straty energii, które ponosi organizm w procesach trawienia i wchłaniania, w związku z czym uzyskuje maksymalną jej ilość z możliwością wydatkowania na wykonywaną pracę.

Węglowodany w diecie psa sportowego

Żywienie psów sportowych, które poddawane są intensywnemu, ale krótkotrwałemu wysiłkowi fizycznemu oparte jest w dużej mierze na węglowodanowym źródle energii. Hill i wsp. (8) wykazali, że charty żywione dietą z 43-proc. udziałem energii metabolicznej (EM) z węglowodanów osiągają lepsze wyniki niż te, które otrzymywały dietę z 30-proc. lub 54-proc. udziałem energii z węglowodanów (8, 11) Kolejne badania pokazały, że lepsze wyniki w biegach sprinterskich osiągnęły psy, których dieta zawierała 37% EM z węglowodanów i 24% z białka w porównaniu do diety, która zawierała 24% EM z węglowodanów i 37% EM z białka (9). W związku z czym wysnuto wniosek, że najbardziej właściwa zawartość węglowodanów w diecie psów „sprinterów” powinna oscylować pomiędzy 30% a 50% EM z węglowodanów (tj.: 75-125 g/1000 kcal) (17).

Białko i aminokwasy w diecie psa sportowego

Kolejnym ważnym składnikiem w diecie psa sportowca jest białko, które zapewnia między innymi: stabilność masy mięśniowej, co daje możliwość wykonywania określonej pracy; optymalne stężenie białka całkowitego i albumin oraz utrzymanie właściwych zakresów parametrów czerwonokrwinkowych.

Zapotrzebowanie na białko psów pracujących intensywnie, lecz krótko, jest niższe niż psów pracujących intensywnie i długo. Hill i wsp. wykazali, że psy biegające osiągały lepsze wyniki przy diecie z 24-proc. udziałem EM z białka (tj. 63 g/1000 kcal) niż te, które otrzymywały dietę z 43-proc. udziałem EM z białka (tj. 106 g/1000 kcal) (10, 17). W związku z czym wartość 24-proc. EM, uzyskiwanej z białka, wydaje się logicznym rozwiązaniem dla psów pracujących intensywnie, lecz krótko (17). Bardzo ważnym elementem w diecie „sprintera” jest również źródło białka, jego pochodzenie (białko zwierzęce i/lub roślinne), które wpływa zarówno na jego strawność, jak i dostępność i kompozycję aminokwasów. Pies potrzebuje 10 nie zbędnych aminokwasów w diecie, z których endogennie wytwarza aminokwasy nie niezbędne. Źródłami powyższych składników są pełnowartościowe białka pochodzenia zwierzęcego (poza kolagenem) lub odpowiednia kompozycja białek pochodzenia roślinnego. Problem mogą stanowić monodiety z białek roślinnych, gdyż w tym przypadku trudno jest uzyskać właściwy dla psa sportowego bilans aminokwasów. Przykładowo po 3 tygodniach stosowania monodiety z białka sojowego u psów sportowych drastycznie spadło stężenie hematokrytu oraz nastąpiła hemoliza erytrocytów (19). Ale zestawienie białka soi z glutenem kukurydzianym było już właściwe, a osiągi zwierząt – porównywalne z wynikami psów na diecie z białkiem pochodzenia zwierzęcego (mączka drobiowa) (3).

Kinetyka aminokwasów rozgałęzionych (BCAA – bran chain amino-acids) została opisana u psów rasy Beagle, co do których wykazano, że były one dobrze wchłaniane ze znacznym wzrostem ich stężenia w osoczu, ale bez efektu kumulacji po zastosowaniu ich wielokrotnych dawek (18). W sportowej medycynie człowieka korzysta się z hydrolizatów białkowych, głównie białek serwatki, które mają wysoką wartość biologiczną i są bogatym źródłem BCAA: leucyny, izoleucyny i waliny. BCAA należą do związków ergogenicznych, mających silny efekt antykataboliczny. Stosowane przed wysiłkiem oszczędzają białka mięśni, w trakcie – przeciwdziałają ich uszkodzeniom, a po jego zakończeniu – wykazują silny efekt antykataboliczny. Równie ważną rolę jak leucyna odgrywa w sporcie jej pochodna hydroksymetylomaślan – HMB. Jest to krótkołańuchowy kwas tłuszczowy o silnym działaniu antykatabolicznym i anabolicznym, wykorzystywany głównie w sporcie siłowym. Regularnie stosowany zapobiega rozpadowi białka mięśniowego oraz obniża frakcję LDL-cholesterolu (5). Dostępne w literaturze badania nad jego skutecznością u psów sportowych dotyczą wyłącznie psów zaprzęgowych, a więc poddanych intensywnemu lecz długotrwałemu wysiłkowi fizycznemu.

Wydaje się, że dużo skuteczniejsza w tego typu wysiłku byłaby karnozyna, dipeptyd beta-alaniny i histydyny. Duża jej zawartość znajduje się w mięśniu sercowym i mięśniach szkieletowych. Jej korzystne działanie wiąże się z możliwością aktywacji ATP-azy miozynowej, która inicjuje skurcz i dodatkowo uwalnia i ułatwia przechodzenie jonów Ca2+ z siateczki endoplazmatycznej. Karnozyna może również pełnić funkcję bufora jonów wodorowych (H+), powstających podczas skurczu mięśni (1). Źródłem pokarmowym karnozyny jest beta-alanina, ale tylko 3-6% spożytej beta-alaniny trafia do mięśni, a 1-2% wydalane jest razem z moczem (1, 15). Do niedawna nie do końca było wiadomo, jakie są losy metaboliczne pozostałej ilości. Nowe światło na ten problem dały wyniki badań Blancquerta i wsp., którzy wykazali, że beta-alanina w tkankach ssaków ulega transaminacji, a proces ten jest katalizowany przez dwie aminotransferazy: GABA-T i AGXT2 (2). Okazało się również, że w przypadku suplementacji niskich dawek beta-alaniny, przy jednoczesnym zahamowaniu aktywności procesu transaminacji, obserwuje się znaczący wzrost karnozyny w mięśniach. W chwili obecnej trwają dyskusje nad najbardziej optymalną strategią podawania beta-alaniny u sportowców. Farmakologiczne zahamowanie aktywności aminotransferaz zastosowane w pracy Blancquaerta nie jest realne w codziennej praktyce, ponieważ stosowanie wigabatryny oraz AOA (substancje hamujące aktywność pro­cesu transaminacji) związane jest z niepożądanymi efektami ubocznymi. Ciekawą propozycją u ludzi mogłoby być wstępne wysycenie enzymów zaangażowanych w transaminację (GABA-T oraz AGXT2) za pomocą pojedynczej, wysokiej dawki beta-alaniny, a następnie jej kilkukrotna podaż w małych dawkach, w ciągu dnia (korzystna mogłaby się okazać wolno uwalniana forma beta-alaniny w celu zminimalizowania niepożądanych efektów, tj. mrowienie skóry) (2). Niemniej jednak w chwili obecnej są to luźne dywagacje, niepotwierdzone badaniami naukowymi.

Kolejną alternatywą na przyszłość wydaje się być też kompleks lizyna-arginina, który poprzez stymulację przysadki do produkcji hormonu wzrostu ma możliwość pobudzania organizmu do regeneracji, przyrostu masy mięśniowej oraz spalania tkanki tłuszczowej. Takie rozwiązanie jest w tej chwili rozważane i badane u ludzi zajmujących się zawodowo sportem.

Spośród aminokwasów, które wydają się mieć realne zastosowanie w sporcie dla psów, jest tauryna. Jest to kwas beta-aminosulfonowy, który wykazuje ogromny potencjał antyoksydacyjny, zapewnia homeostazę wapnia, wpływa na osmoregulację, stabilizację błon komórkowych, syntezę soli kwasów żółciowych itp. (13). Jest ona głównym składnikiem komórek mięśnia sercowego, którego prawidłowa budowa i działanie mają kluczowe znaczenie u psów sportowych. Niedobór tauryny może prowadzić do kardiomiopatii roztrzeniowej u niektórych ras psów, tj.: cocker spaniel, golden retriever, labrador, bernardyn, seter angielski, nowofundland, terier szkocki, border colie i doberman (12). Niemniej jednak coraz częściej wspomina się o możliwości rozwoju deficytu tego aminokwasu wskutek stosowania nieprawidłowej diety. Okazało się bowiem, że karmy z dużym udziałem soi nasilają utratę tauryny z przewodu pokarmowego. Niedobór tauryny może również powstać przy dużym udziale włókna frakcji rozpuszczalnej (zwiększenie wydalania taurocholanów) i nierozpuszczalnej (zmniejszenie dostępności tauryny przy zmniejszonej strawności karmy) oraz przy stosowaniu diet ze zmniejszonym poziomem białka, a zwiększonym – tłuszczu (diety nerkowe, wątrobowe itp.) (4, 14). W związku z czym warta rozważenia może być suplementacja tauryny u psów sportowych w postaci dodatku tego aminokwasu do diety domowej lub karmy komercyjnej. Obowiązek producentów karmy dla zwierząt związany z wprowadzaniem tauryny do pokarmów gotowych dotyczy wyłącznie kotów. Pojedyncze firmy już wprowadziły suplementację tego aminokwasu do karm bytowych o specjalnym przeznaczeniu (sport, active, agility itp.). Niemniej jednak tak jak większość suplementów i tauryna wymaga odpowiednio ukierunkowanych badań naukowych u psów sportowych.

Zamykając temat białka, warto wspomnieć o tendencji właścicieli psów sportowych do podawania surowego mięsa. Pomimo dobrej strawności i łatwej przyswajalności białka z tego źródła należy też zaznaczyć, jak duże niesie ze sobą ryzyko zakażeń bakteryjnych (Salmonella, Eschrichia, Listeria itp.) i pasożytniczych (tasiemiec, motylica wątrobowa itp.) (6, 7). Nie jest to również dobre rozwiązanie dla rosnących atletów, ponieważ przy braku właściwego bilansu Ca:P można zaburzyć prawidłowy wzrost i rozwój, głównie kości kończyn, co w przyszłości wyklucza psa z użytkowania sportowego (16).

Tłuszcz i MCT w diecie psa sportowego

Tłuszcz z pokarmu u sprinterów jest wykorzystywany w niewielkim stopniu na potrzeby energetyczne i unika się jego podaży w ilości, która sprzyja jego odkładaniu. „Sprinter” musi być lekki i zwinny, dlatego kondycja psów sportowych często wskazuje na ich niedowagę, wymuszaną określoną konkurencją sportową. Biorąc również pod uwagę typ i budowę włókien mięśniowych (typ II), które stanowią główną ich masę u zwierząt krótko, lecz intensywnie pracujących, energia z tłuszczu nie może być wykorzystywana efektywnie. Większość „mitów” związanych z szybkością biegu chartów w zależności od podawanego źródła tłuszczu została obalona. Ale prawdą jest, że wprowadzenie do diety psów pracujących węchem kwasów omega-3 poprawiło ich osiągi, oraz że średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe (MTC – medium chain triglicerides) poprawiają wytrzymałość psów przy długotrwałym wysiłku. Kwasy te nie wymagają w trawieniu udziału lipazy trzustkowej, a do wątroby dostają się poprzez żyłę wrotną, co przyspiesza ich dostępność jako źródło energii dla komórek (17, 20). Dlatego też, mimo okropnego smaku, są chętnie przyjmowane przez sportowców oraz osoby na diecie odchudzającej. Niemniej jednak w przypadku psów smak ma duże znaczenie, a ilość MCT, którą można wprowadzić do karm bez większego wpływu na smakowitość, nie jest duża. Doustnie podawane oleje MCT też niestety sprawiają problemy z dobrowolną ich konsumpcją. U zwierząt chorych (choroby trzustki i wątroby) sugeruje się nie przekraczać wartości równej 25% ich dziennego zapotrzebowania na energię.


Piśmiennictwo
  1. Black M., Jones A.M., Morgan P.T., Bailey S.J., Fulford J., Vanhayalo A.: The effects of b-alanine supplementation on muscle pH and power-duration relationship during high-intensity exercise. “Frontiers in Physiology”, 2018, 9, 111.
  2. Blancquaert L., Everaert I., Missinne M., Baguet A., Stegen S., Volkaert A. et al.: Effects of histidine and b-alanine supplementation on human muscle carnosine storage. “Med. Sci. Sports Exerc.”, 2017, 49, 602-609.
  3. Brown W.Y., Vanselow B.A., Redman A.J., Pluske J.R.: An experimental meat-free diet maintained haematological characteristics in sprint-racing sled dogs. “Br. J Nutr.”, 2009, 102 (9), 1318-23.
  4. Delaney S.J., Kass P.H., Rogers Q.R., Fascetti A.J.: Plasma and whole blood taurine in normal dogs of varying size fed commercially prepared food. “J. Anim. Physiol. a. Anim. Nutr.”, 2003, 87, 236-244.
  5. Durkalec-Michalski K., Jeszka J., Podgórski T.: The Effect of a 12-Week Beta-hydroxy-beta-methylbutyrate (HMB) Supplementation on Highly-Trained Combat Sports Athletes: A Randomised, Double-Blind, Placebo-Controlled Crossover Study. “Nutrients”, 2017, 9, 753. Doi: 10.3390/nu9070753
  6. Finley R., Ribble C., Aramini J. et al.: The risk of salmonellae shedding by dogs fed Salmonella-contaminated commercial raw food diets. “Can Vet J.”, 2007, 48 (1), 9-75.
  7. Fredriksson-Ahomaa M., Korte T., Korkeala H.: Transmission of Yersinia enterocolitica 4/O:3 to pets via contaminated pork. “Lett Appl Microbiol.”, 2001, 32 (6), 375-378.
  8. Hill R.C., Bloomberg M.S., Legrand-Defretin V et al.: Maintenance energy requirements and the effects on diet on performance in racing greyhounds. “Am J Vet Res.”, 2000, 61, 1566-1573.
  9. Hill R.C., Lewis D.D., Scott K.C. et al.: The effect of instead protein and decreases carbohydrate in the diet on perfomrance and body composition in racing greyhounds. “Am J Vet. Res.”, 2001, 62, 440-447.
  10. Hill R.C.: The nutritional requirements of excersing dogs. “J Nutr.”, 1998, 128, 2686-2690.
  11. Hill R.C., Lewis D.D., Scott K.C. et al.: Mild food restirction incerases the speed of racing greyhounds. “J Vet Intern Med.”, 1999, 13, 281.
  12. Kramer G.A., Kittleson M.D., Fox P.R., Lewis J., Pion P.D.: Plasma taurine concetration in normal dogs and in dogs with heart disease. “Journal of Veterinary Internal Medicine”, 1995, 9, 4, 253-258.
  13. Redmond P.H., Stapleton P.P., Neary P., Bouchier-Hayes D.: Immunonutrition: the role of taurine. “Nutrition”, 1998, 14, 7-8.
  14. Sanderson S.L., Gross K.L., Ogburn P.N., Calvert C., Jacobs G., Lowry S.R., Bird K.A.A, Koehler L.A.A, Swanson L.L.: Effects of dietary fat and L-carnitine on plasma and whole blood taurine concentrations and cardiac function in healthy dogs fed protein-restricted diets. “Am J Vet Res.”, 2001, 62, 1616-1623.
  15. Stegen S., Bex T., Vervaet C., Vanhee L., Achten E., Derave W.: The beta-alanine dose for maintaining moderately elevated muscle carnosine levels. “Med. Sci. Sports Exerc.”, 2014, 46, 1426-1432.
  16. Taylor M.B., Geiger D.A., Saker K.E.: Diffuse osteopenia and myelopathy in a puppy fed a diet composed of an organic premix and raw ground beef. “J Am Vet Med Assoc”, 2009, 234, 1041-1048.
  17. Wakshlag J., Shmalberg J.: Nutrition for working and service dogs. “Vet Clin Small Anim.”, 2014, 44, 719-740.
  18. Wang T., Xie H., Chen X., Jiang X., Wang L.: Simultaneous determination of leucine, isoleucine and valine in Beagle dog plasma by HPLC–MS/MS and its application to a pharmacokinetic study. „Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis”, 2015, 114, 426-432.
  19. Yamada T.M., Tohori T., Ashida T. et al.: Comparision of effects of vegetable protein and animal protein diet on the initiation of anemia during vigorous physical training in dogs and rats. “J. Nutr Sci Vitaminol (Tokyo)”, 1987, 33, 129-149.
  20. Zając A., Poprzęcki S., Czuba M., Szukała D.: Dietetyczne i suplementacyjne wspomaganie procesu treningowego. Wyd. Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach, Katowice, 2010.


Tab. 1. Przykłady konkurencji sportowych dla psów w zależności od rodzaju i czasu trwania wysiłku

 


Tab. 2. Zawartość makroskładników (białka, tłuszczu, węglowodanów) oraz kwasów EPA+DHA w diecie psa sportowego wyrażona w g/100 kcal ME, w zależności od rodzaju wysiłku i wieku psa
W związku z wejściem w dniu 25 maja 2018 roku nowych przepisów w zakresie ochrony danych osobowych (RODO), chcemy poinformować Cię o kilku ważnych kwestiach dotyczących bezpieczeństwa przetwarzania Twoich danych osobowych. Prosimy abyś zapoznał się z informacją na temat Administratora danych osobowych, celu i zakresu przetwarzania danych oraz poznał swoje uprawnienia. W tym celu przygotowaliśmy dla Ciebie szczegółową informację dotyczącą przetwarzania danych osobowych.
Wszelkie informacje znajdziesz tutaj.
Zachęcamy również do zapoznania się z naszą nową Polityką Prywatności.
W przypadku pytań zapraszamy do kontaktu z naszym Inspektorem Ochrony Danych Osobowych pod adresem iodo@elamed.pl

Zamknij